Operation Pacifier was een door de FBI en het Amerikaanse Department of Justice uitgevoerde operatie tegen Playpen, een groot Tor hidden service-platform waarop gebruikers kindermisbruikmateriaal konden verspreiden en bekijken. De operatie startte in januari 2015 als vervolg op de identificatie en inbeslagname van de server van Playpen. In 2017 werd de zaak breed publiek zichtbaar door de veroordeling van de hoofdbeheerder en internationale berichtgeving over de omvang van de opvolgonderzoeken. [fbi.gov], [justice.gov]
Aard van de criminaliteit
Playpen werd door de FBI omschreven als waarschijnlijk een van de grootste websites ter wereld voor kindermisbruikmateriaal, met meer dan 150.000 gebruikers wereldwijd. De site draaide als hidden service op het Tor-netwerk, waardoor gebruikers probeerden hun identiteit en locatie af te schermen. [fbi.gov], [justice.gov]
Opsporing en technische methode
Nadat de FBI de server van Playpen had geïdentificeerd en in beslag had genomen, werd de website gedurende korte tijd onder toezicht van de FBI operationeel gehouden om gebruikers te kunnen identificeren. Daarbij werd een door de rechter goedgekeurde network investigative technique ingezet waarmee IP-adressen en andere identificerende gegevens van gebruikers konden worden achterhaald. [fbi.gov], [justice.gov]
Amerikaanse vervolgingsberichten vermelden dat de FBI de server op 20 februari 2015 in beslag nam bij een hostingfaciliteit in North Carolina en dat de website vervolgens van 20 februari tot 4 maart 2015 onder FBI-toezicht draaide. In die periode verzamelde de FBI gegevens om gebruikers van Playpen te identificeren. [justice.gov], [justice.gov]
De operatie heeft ook tot kritiek geleid, omdat Amerikaanse autoriteiten ook privé-gegevens van niet-Amerikanen heeft verzameld en daarmee buiten haar jurisdictie zou treden. De FBI zou ook niet transparant genoeg zijn over het gebruik van het technische hulpmiddel in deze strafzaken, hetgeen mogelijk in spanning staat met het recht op het eerlijk proces (zie ook Kate Tummarello, ‘The Fight Against General Warrants to Hack Rages On’, Electronic Frontier Foundation, 9 mei 2017).
Na de operatie heeft de FBI naar verluidt de identificerende informatie van niet-Amerikaanse bezoekers aan Europol overgedragen. Europol heeft vervolgens vanwege haar coördinerende taak die gegevens doorgegeven aan de verschillende nationale opsporingsautoriteiten binnen de Europese Unie (zie Mark Hendrikman, ‘FBI-onderzoek naar kinderporno op Tor levert meer dan 3000 zaken in Europa op’, Tweakers.net, 24 januari 2016 en het persbericht van Europol, ‘Major online child sexual abuse operation leads to 368 arrests in Europe’ van 5 mei 2017).
Door de operatie waren in mei 2017 870 personen opgepakt of veroordeeld, waarvan 368 in de Europese Unie. Bovendien zijn 259 misbruikte kinderen geïdentificeerd of uit hun slachtoffersituatie ontzet.
Nederlandse betrokkenheid
In de rechtspraak wordt verwezen naar een Playpen-zaak bij de rechtbank Midden-Nederland van 15 oktober 2019, ECLI:NL:RBMNE:2019:4766, over een Nederlandse verdachte die actief was op het Playpen-forum. Deze annotatie bespreekt onder meer de overname van het forum door buitenlandse opsporingsdiensten.
jjoerlemans.com 