Op 20 juli 2017 maakten politie en Openbaar Ministerie bekend dat Hansa Market, op dat moment een van de grootste en populairste darkmarkets, was overgenomen, beheerd en offline gehaald. De operatie maakte deel uit van de bredere internationale actie tegen AlphaBay en Hansa, ook wel bekend als Operation Bayonet. Hansa Market werd gebruikt voor de handel in onder meer soft- en harddrugs. Europol beschreef de gezamenlijke ontmanteling van AlphaBay en Hansa als een “massive blow” tegen criminele activiteiten op het darkweb. [om.nl], [europol.europa.eu]

De operatie was bijzonder omdat Nederland niet alleen ondersteunde, maar bij Hansa een leidende operationele rol had. Nadat de twee vermoedelijke beheerders van Hansa Market in Duitsland waren aangehouden, kreeg de Nederlandse politie het beheer van de marktplaats in handen. De site bleef vervolgens nog enige tijd online, zonder dat gebruikers en verkopers merkten dat zij feitelijk met politie en OM te maken hadden. [om.nl]

Opsporing en aanpak

Het onderzoek naar Hansa Market werd uitgevoerd in nauwe samenwerking met politie- en justitiediensten in Duitsland, Litouwen, de Verenigde Staten en met ondersteuning van Europol. Volgens Europol werden de operaties tegen AlphaBay en Hansa geleid door de FBI, de DEA en de Nederlandse politie, met ondersteuning van Europol. [europol.europa.eu]

De technische sleutel lag bij Hansa’s infrastructuur. De marktplaats bleek te worden gehost op servers in Litouwen. Na de aanhouding van de twee Duitse beheerders zijn deze servers en de bijbehorende infrastructuur in beslag genomen. Vervolgens werd een exacte kopie van de marktplaats overgezet op Nederlandse servers, waarna het Team High Tech Crime en het Darkweb Team van politie en OM de marktplaats onder politietoezicht lieten doordraaien. [om.nl]

Vanaf eind juni 2017 kreeg de Nederlandse politie zicht op grote aantallen verkopers en kopers, vooral in de handel in soft- en harddrugs. Volgens het OM werden gebruikersnamen en wachtwoorden onderschept. Gemiddeld vonden op Hansa ongeveer 1.000 bestellingen per dag plaats, op basis van ongeveer 40.000 advertenties. Sinds de overname door politie en OM werden meer dan 50.000 transacties geteld, vooral voor soft drugs en hard drugs. [om.nl]

Arrestaties en jurisprudentie

De twee vermoedelijke beheerders van Hansa Market, mannen van 30 en 31 jaar uit Siegen in Duitsland, werden in Duitsland aangehouden. In Nederland werd in dezelfde week een topverkoper van Hansa Market aangehouden in Krimpen aan den IJssel. Volgens het OM werd daarnaast beslag gelegd op rekeningen met meer dan 1.000 bitcoins, destijds ongeveer 2 miljoen euro, die naar een rekening van het OM zijn overgeboekt. [om.nl]

Een dag later berichtte het OM dat de rechter-commissaris bewaring had bevolen tegen een 28-jarige man uit Krimpen aan den IJssel in een deelonderzoek naar Hansa Market. Hij zou onder de naam “Quality Weeds” al jaren cannabis hebben aangeboden op Hansa en andere darknet markets, voor verzending naar binnen- en buitenland. Bij doorzoekingen werden onder meer verpakkingen, contant geld, een computer en een usb-stick in beslag genomen. [om.nl]

De Hansa-operatie leidde ook tot vervolgonderzoeken. In maart 2018 hielden politie en justitie vier verdachten aan in Amsterdam en Werkendam die eerder actief waren onder de naam Doug-Heffernan op Hansa Market. Volgens het OM ging het om een van de grootste Nederlandse vendor-accounts, betrokken bij de handel in onder meer cocaïne, xtc, MDMA en andere drugs. Nadat Hansa was neergehaald, zouden zij onder nieuwe namen op Dream Market zijn verdergegaan. [om.nl]

In 2019 volgde de strafzaak tegen deze online drugsverkopers. Het OM sprak van “drugsdealers, versie 2.0” en stelde dat de verdachten meer dan 22.000 bestellingen wereldwijd hadden afgeleverd, waaronder xtc-pillen, ketamine, LSD, MDMA, cocaïne, methamfetamine en cannabis. Het OM eiste tegen drie mannen 6,5 jaar gevangenisstraf en tegen een vrouwelijke verdachte 24 maanden, waarvan 8 voorwaardelijk. [om.nl]

De rechtbank Rotterdam veroordeelde op 3 juli 2019 drie mannen tot elk 5 jaar gevangenisstraf en een vrouw tot een straf gelijk aan haar voorarrest, een voorwaardelijke celstraf van 52 dagen en een taakstraf van 240 uur. De rechtbank achtte bewezen dat de verdachten via Hansa Market grote hoeveelheden drugs verkochten, wereldwijd per post verzonden en daarbij gebruikmaakten van bitcoins. rechtspraak.nl

Belangrijk is dat de rechtbank het verweer tegen de infiltratie verwierp. De verdediging stelde dat politie en OM door de overname van Hansa strafbare feiten hadden uitgelokt of drugshandel hadden gefaciliteerd. De rechtbank ging daar niet in mee en oordeelde dat de infiltratieactie voldeed aan de wettelijke vereisten. Daarbij werd meegewogen dat alleen servers in beslag nemen eerder vooral leidde tot verplaatsing van de handel. rechtspraak.nl. Zie hierover ook verder: J.J. Oerlemans & R.S. van Wegberg, ‘Opsporing en bestrijding van online drugsmarkten‘, Strafblad 2019, nr. 5, p. 25-31.

Verstoring

De verstoringscomponent was groot. De politie onderschepte tijdens het heimelijke beheer van Hansa tienduizenden onversleutelde berichten tussen verkopers en kopers. Bij veel bestellingen kon ook het afleveradres worden achterhaald. Ongeveer 10.000 buitenlandse adressen zijn doorgegeven aan Europol. Meer dan 500 Nederlandse afleveradressen zijn gemeld bij post- en koeriersbedrijven om leveringen tegen te houden. [om.nl]. Deze reconstructie van de operatie op Wired.com is ook het lezen waard.