Proxy- en VPN-diensten spelen een belangrijke rol in het digitale ecosysteem van cybercriminaliteit. Deze diensten maken het mogelijk om internetverkeer te verhullen of om te leiden via tussenliggende servers, waardoor de herkomst van onlineactiviteiten wordt gemaskeerd. Hoewel dergelijke technologieën legitieme toepassingen hebben, zoals het beschermen van privacy, worden sommige van deze diensten ook misbruikt ten behoeve van cybercriminaliteit.  

Binnen de cybercriminele infrastructuur vervullen proxy- en VPN-diensten vaak een faciliterende functie. Zij ondersteunen andere criminaliteitsvormen door anonimiteit te bieden. Dit maakt deze diensten tot een aantrekkelijk doelwit voor opsporingsdiensten, met name wanneer zij structureel worden ingezet voor illegale activiteiten of wanneer aanbieders actief betrokken zijn bij het faciliteren daarvan.

In de afgelopen jaren zijn verschillende internationale operaties uitgevoerd gericht op het verstoren van deze infrastructuren. Deze interventies variëren van strafrechtelijke vervolging en arrestaties van aanbieders tot het in beslag nemen van servers, het ontmantelen van netwerken en – in sommige gevallen – het overnemen of herconfigureren van de infrastructuur. De aanpak kenmerkt zich door een sterke nadruk op internationale samenwerking en publiek-private partnerschappen.

Doel overzicht

Deze subpagina biedt een overzicht van belangrijke internationale operaties gericht op proxy- en VPN-diensten, waarbij de Nederlandse politie betrokken was. Per operatie wordt ingegaan op de aanpak, betrokken autoriteiten en interventies. Het doel is inzicht te geven in de ontwikkeling van opsporingsstrategieën, de rol van internationale samenwerking en de verschillende interventievormen.

Voor de samenstelling van dit overzicht is gebruik gemaakt van CoPilot (GPT 5.5, denkmodel). De URL’s en informatie in genoemde bronnen in de tekst zijn daarna handmatig gecontroleerd. Stuur mij gerust een e-mail als je een fout ziet of een belangrijke operatie mist.

Overzicht van operaties gericht op proxy- en VPN-diensten

• DoubleVPN (2021)
• Safe-Inet (2022)
• VPNLab.net (2022)
• FirstVPN (2026)
• Operation Lightning (SocksEscort) (2026)

Korte reflectie

De bestrijding van proxy- en VPN-diensten illustreert wat mij betreft de verschuiving naar een meer infrastructuurgerichte aanpak van cybercrime. In plaats van uitsluitend individuele daders of specifieke strafbare feiten te adresseren, richten opsporingsdiensten zich steeds vaker op de onderliggende faciliteiten die criminaliteit op schaal mogelijk maken.

Sofie Royer en ik hebben deze politieaanpak voor het eerst onderzocht in onderstaande publicaties:

• Oerlemans, J.J., & Royer, S. (2026). Prosecuting communication service providers as crime facilitators: A cautionary tale. Computer Law & Security Review, 61, 106330. https://doi.org/10.1016/j.clsr.2026.106330
• Oerlemans, J.J., & Royer, S. (2023). The future of data driven investigations in light of the Sky ECC operation. New Journal of European Criminal Law, 14(4), 434-458. https://doi.org/10.1177/20322844231212661

Deze aanpak roept mogelijk interessante juridische vragen op over proportionaliteit en juridische grondslagen van interventies tegen infrastructuurdiensten.