Online drugshandel, witwassen en bitcoins

Posted on 15/12/2017 op Oerlemansblog

Binnen een korte tijd zijn interessante stukken verschenen over online drugshandel en het witwassen met bitcoins. Europol legt in een rapport uitgebreid uit hoe online drugsmarkten eruit zien, hoe deze werken en welke problemen zij tegenkomen bij de opsporing en bestrijding ervan. Daarnaast zijn in november in Nederland enkele interessante uitspraken verschenen. In deze blogpost geef ik een overzicht van deze stukken.

Europol rapport ‘Drugs and the darknet’

Het rapport ‘Drugs and the darknet’ biedt veel informatie en belangrijke inzichten over online drugshandel, dat zich voornamelijk afspeelt via internetmarktplaatsen die via Tor bereikbaar zijn. In het rapport wordt met veel openheid uitgelegd hoe online drugsmarkten werken en welke drugsmarkten actief zijn geweest. Daarbij wordt bijvoorbeeld uitgebreid ingegaan op de drugsmarkt AlphaBay, dat op enig moment naar schatting 28% van gehele omzet op online drugshandel voor zijn rekening nam. Grote operaties waarbij dark markets offline zijn gehaald, hebben volgens Europol disruptie veroorzaakt op de drugsmarkten. Tegelijkertijd is duidelijk dat de drugshandelaren en kopers daarop tegenmaatregelen nemen, zoals het tegengaan van monitoring van online marktplaatsen door het toepassen van versleuteling en het vereiste van verschillende sleutels in te voeren voor het autoriseren van bitcointransacties. Europol verwacht dat de online drugsmarkten voorlopig blijven groeien door de anonimiteit die het Tor netwerk biedt, de mogelijkheden om versleuteld te communiceren, de mogelijkheden om te betalen in cryptocurrencies zoals Bitcoin (en in toenemende mate Monero en ZCash). In het rapport wordt opgemerkt dat de politiedienst een goed beeld heeft van de Westerse drugsmarkten, maar vooralsnog (te) weinig zich heeft op online drugsmarkten met een niet-Engelse voertaal, zoals Russisch.

Duitsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk hebben het grootste aandeel met betrekking tot het aanbod van drugs binnen de Europese Unie via de darknet markets. Nederlandse verkopers staan bekend om hun aanbod van MDMA, dat vaak van goede kwaliteit is. Europol geeft aan dat de dataretentie-zaak van het Hof van Justitie van de Europese Unie grote problemen veroorzaakt in cybercrime-onderzoeken naar online drugshandel, omdat de gegevens bij internet access providers niet verplicht beschikbaar worden gemaakt voor opsporingsinstanties. Ook levert de toepassing van ‘carrier-grade NAT’ technologie bij mobiele internet dienstverleners grote problemen op, omdat sommige aanbieders hun eigen klanten en netwerkverkeer van die klanten op hun netwerk niet meer kunnen identificeren door de gebruikte poorten niet te loggen en aangezochte IP-adressen niet vast te leggen. Carrier-grade NAT is een technologie waarbij verschillende internetgebruikers gebruik kunnen maken van hetzelfde IP-adres. De techniek wordt door 95% van de mobiele telecomaanbieders gebruikt en bijna 50% van de internet service providers wereldwijd. De toename in het gebruik van encryptie (bijvoorbeeld door het gebruik van het PGP-sleutels) en het gebruik van anonimiseringsdiensten voor bitcoins (met zogenaamde ‘bitcoin-mixing diensten’ of ‘tumblers’) daagt ook de opsporing uit.

In het rapport wordt tevens (wederom) aangegeven dat de jurisdictieproblemen in opsporingsonderzoeken naar cybercrime groot zijn. De problemen doen zich voor vanwege verschillende strafbaarstellingen, verschillende voorwaarden voor de inzet van bevoegdheden, problemen met betrekking tot de lokalisering van computers op het darkweb en een gebrek aan eenduidigheid over het uitvoeren van digitaal forensisch onderzoek. Het ‘European Investigation Order’, dat een nieuw instrument biedt voor een meer directe vorm van rechtshulp binnen de EU, biedt volgens Europol onvoldoende mogelijkheden om effectief bewijs over de grenzen te verzamelen. Vanwege de vereiste specialistische kennis die is vereist en grensoverschrijdende aard van de criminaliteit heeft Europol een speciaal ‘darknet team’ opgericht. Zij raadt aan dat andere Lidstaten ook dergelijke teams oprichten. In het rapport wordt ten slotte opgemerkt dat de Europese Commissie in het begin 2018 een voorstel zal doen voor een ‘nieuw juridisch instrument’ om elektronisch bewijs te vergaren.

Veroordelingen voor online drugshandel en witwassen

De rechtbank Rotterdam heeft op 8 november 2017 (ECLI:NL:RBROT:2017:8988 en ECLI:NL:RBROT:2017:8989) verschillende verdachten veroordeeld voor het witwassen met bitcoins die afkomstig zijn uit drugshandel via het darkweb. In de uitspraken wordt uitgebreid besproken over de manier waarop de bitcoins zijn witgewassen. De verdachten waren in deze zaak bitcoinhandelaren die bitcoins inwisselen tegen contant geld, zodat de anonimiteit van klanten gewaarborgd bleef. Met deze omzetting is de criminele herkomst van de bitcoins verhuld. De verdachte heeft de beschikking gehad over diverse bitcoinwallets (een soort digitale portemonnees). In die wallets zijn bitcoins gestort vanuit onder meer ‘MiddleEarthMarketplace’, ‘AgoraMarket’ en ‘NucleusMarket’, allen (illegale) marktplaatsen op het dark web. In een andere uitspraak van de rechtbank Rotterdam op dezelfde dag (ECLI:NL:RBROT:2017:8989), wordt daarbij opgemerkt dat het een relevante factor voor het aanmerken van witwassen is dat de verdachte ervoor heeft gekozen om de bitcoins om te wisselen voor contanten bij een bitcoinhandelaar die zijn klanten anonimiteit garandeert en hiervoor een veel hogere commissie vraagt (5-7%) dan bij de reguliere wisselkantoren. Dit zou duiden op wetenschap van de criminele herkomst van de bitcoins bij de verdachte.

De rechtbank Midden-Nederland heeft op 17 november 2017 (ECLI:NL:RBMNE:2017:5217 en ECLI:NL:RBMNE:2017:5219) tevens twee verdachten flinke straffen (tot zes jaar gevangenisstraf) opgelegd voor de drugshandel via het dark web van tientallen kilo’s harddrugs (met name MDMA). Zij verstopten daarbij de drugs in pindakaaspotten en wenskaarten en verstuurden dit per post naar klanten over de hele wereld. Een van de verdachte is ook veroordeeld voor het witwassen van bitcoins. Interessant is hoe in de uitspraak wordt uitgelegd hoe de opsporing in zijn werking ging. Het benodigde is bewijs is onder andere vergaard op basis van de reviews en gevoerde alias (nickname) van de verdachte op een online drugsmarket dat alleen via het Tor-systeem toegankelijk is. Ook de ‘selfies’ op de iPhone van de verdachte met drugspakketjes en de unieke PGP-sleutel waarmee de verdachte versleuteld communiceerde heeft, hebben een belangrijke rol in de bewijsvoering gespeeld. Ten slotte bleek uit de ‘error reports’ op de laptop van de verdachte dat hij heeft ingelogd op de darkmarkts en succesvol drugs heeft verkocht en werden etiketten met het afleveradres op de laptop gevonden.

Een andere verdachte is tevens door de Rechtbank Midden-Nederland op 17 november 2017 veroordeeld (ECLI:NL:RBMNE:2017:5716) voor het witwassen van bitcoins. Deze verdachte kocht 20.000 bitcoins in met destijds een waarde van 5 miljoen euro, waarvan bleek dat een groot deel daarvan door derden op het darknet is verdiend. In de uitspraak wordt zeer gedetailleerd ingegaan op het gebruik van een zogenaamde ‘bitcoin mixer’, waarbij bitcoins bij elkaar worden gebracht en opnieuw aan de klanten van de diensten worden verstrekt waardoor de bitcoins anoniemer zijn. De verdachte maakte in deze casus gebruik van de Bitcoin mixingdienst ‘Bitcoin fog’. Uit de verklaringen blijkt dat de bitcoins daarna zijn omgezet in contanten via handelaren die adverteerde op de website localbitcoins.net en een ander via het wisselkantoor Bitconic. Deze handelingen worden de rechtbank gezien als een verhullingshandeling, zoals vereist is voor witwassen. De rechtbank is na een analyse door een deskundige overtuigd dat alle bitcoins die van darknet markets afkomstig zijn, een criminele herkomst hebben. Ten behoeve van de bewijsvoering wijst de rechtbank ook op een vermenging van een grote hoeveelheid uit darknet market afkomstige bitcoins met een bitcoins met een mogelijk wel legale herkomst. Het gehele verzilverde bedrag aan bitcoins wordt om deze reden als van misdrijf afkomstig aangemerkt. De verdachte moet dan wel wetenschap hebben of redelijkerwijs vermoeden dat de uit de bitcoinhandel afkomstige geldbedragen die op zijn rekening werden verzilverd van enig misdrijf afkomstig waren. De rechtbank is van mening dat dit het geval was voor een bedrag van € 1.651.044,96. In de uitspraak wordt tot slot opgemerkt dat ‘beslag is gelegd op de saldo van de bitcoinadressen’ in de drie bitcoinportemonnees op laptops van de verdachten. Daarbij werden bitcoins overgemaakt naar het bitcoinadres van het Openbaar Ministerie.

Cybercrime jurisprudentie overzicht september 2016

Veroordeling voor gebruik van banking malware en witwassen

Op 29 juni 2016 heeft de Rechtbank Zeeland-West-Brabant (ECLI:NL:RBZWB:2016:3877) de leider van een criminele cybercrimeorganisatie veroordeeld tot twee jaar gevangenisstraf. De verdachte heeft zich schuldig gemaakt aan diefstal, witwassen en deelname aan een criminele organisatie. Bovendien is de verdachte veroordeeld voor de verspreiding van malware (art. 139d Sr), computervredebreuk (art. 138ab Sr), en gegevensaantasting (art. 350a Sr).

De uitspraak is interessant, omdat er vooralsnog weinig gepubliceerde uitspraken zijn over cybercrime en witwassen. Bovendien wordt in paragraaf 4.3.3 van de uitspraak op gedetailleerde wijze de werking van bankingmalware beschreven. Bij dit (niet nader gespecifieerde) type banking malware werden de slachtoffers besmet met de kwaadaardige software na het bezoeken van (advertenties van) bepaalde websites met kwetsbare computers. Na besmetting van de computer maakt de malware tijdens een bezoek aan de website van een vooraf geselecteerde bank, buiten het zicht van de gebruiker, geld over naar een rekeningnummer van een geldezel. Om dat te bewerkstelligen, wordt tijdens een elektronisch bankiersessie een splitsing van de sessie gemaakt waarbij een tweede betaling wordt klaargezet. Na authenticatie van de eerste betaling wordt tegelijkertijd geld buiten het zicht van het slachtoffer overgemaakt naar een geldezel. Het geld werd vervolgens kort na de overboeking gepind. In de uitspraak wordt ook aangegeven dat na de overboeking direct bitcoins door de daders zijn aangekocht.

De rechtbank stelt vast dat sprake is van diefstal door middel van gebruikmaking van een valse sleutel, omdat met behulp van banking malware door derden in totaal een bedrag van € 81.168,76 is weggenomen van de slachtoffers. De rechtbank stelt vervolgens vast dat van witwassen sprake is. De verdachte was op de hoogte van het feit dat geldbedragen van diefstal door middel van gebruik van een valse sleutel afkomstig waren en met behulp van malware overboekingen werden gedaan. Gelet op de verhullingshandelingen (door het overgeboekte geld direct contant op te nemen en de aankoop van bitcoins) en het feit dat de verdachte wist dat wat er gaande is, wordt het delict gewoontewitwassen bewezen geacht. Ten slotte verklaart de rechtbank het bewezen dat sprake is van een criminele organisatie.

Phishing-bende veroordeeld

Op 15 juli 2016 zijn drie mannen en twee vrouwen veroordeeld voor het op grote schaal plegen van oplichting door middel van phishing (Rb. Den Haag 15 juli 2016, ECLI:NL:RBDHA:2016:7981). De vijf vormden een criminele organisatie met als doel het plegen van phishing.

In dit geval zijn mensen met een rekening bij de Rabobank benaderd via een vals mailbericht met het aanbod voor het aanvragen van een nieuwe Rabo Scanner. Via de link werden de slachtoffers doorverwezen naar een website waarop zij hun persoonlijke gegevens hebben ingevuld ten behoeve van de aanvraag. Daarna belde een van de vrouwen hen op, die zich voordeed als medewerkster van de Rabobank. Gedurende het telefoongesprek liet zij de slachtoffers hun codes afgeven, waarna het geld van de rekening van de slachtoffers werd overgeboekt naar andere rekeningen, en vervolgens contant werd opgenomen of uitgegeven.

De slachtoffers zijn bewogen tot een afgifte van in totaal € 500.000. Daarnaast heeft de Rabobank ongeveer € 500.000 aan overboekingen tegengehouden. De drie mannen en één vrouw krijgen tot 3 jaar gevangenisstraf door de rechtbank opgelegd. Daarnaast zijn ze veroordeeld tot het vergoeden van de schade die is geleden door de Rabobank tot een bedrag van € 468.644,58, te vermeerderen met de wettelijke rente.

Veroordeling drugshandel via internet en inbeslagname van USB-stick met bitcoins

Op 7 juli 2016 heeft het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden enkele verdachten veroordeeld tot drugshandel via internet en deelname aan een criminele organisatie (ECLI:NL:GHARL:2016:5563). De zaak is relevant, omdat wordt beschreven op welke wijze drugshandel via internet plaatsvindt en bitcoins in beslag zijn genomen.

De verdachten handelden in pillen met MDMA. De pillen werden verpakt in DVD hoesjes en via de post verstuurd. De drugs werd verkocht via een (niet nader genoemd) online drugsforum en de betaling vond plaats in bitcoin. Door één van de verdachten werden de bitcoins in contant geld omgewisseld. In de zaak wordt beschreven hoe opsporingsambtenaren tijdens een doorzoeking op relevant digitaal bewijs stuitten.

De rechtbank omschrijft dat de verbalisanten tijdens de doorzoeking van een woning een laptop zagen waarop de online drugshandel website nog open stond en er een account was aangemaakt waarmee 30 opdrachten/bestellingen waren verricht. Bovendien stond de laptop ingelogd met account X en stond het account van de verdachte omschreven als ‘seller’.

Een USB-stick, maar daarop 147 bitcoins is door het hof vatbaar verklaard voor verbeurdverklaring, omdat de bitcoins door middel van strafbare feiten zijn verkregen en aan de verdachte toebehoorden. Het gerechtshof veroordeelt de verdachten tot drie jaar gevangenisstraf, waarvan twee jaar voorwaardelijk, met een proeftijd van drie jaar.