Meer duidelijkheid over PGP Safe-operatie

Het Team High Tech Crime van de Landelijke Eenheid en het Landelijk Parket is in mei 2015 een onderzoek gestart naar een bedrijf die cryptotelefoons leverde onder de merknaam ‘PGP Safe’. Het betroffen geprepareerde BlackBerry of Android smartphones waarmee alleen versleuteld kan worden gecommuniceerd. Het opsporingsonderzoek kreeg de naam ‘26Sassenheim’.

Volgens dit persbericht en dit persbericht viel het doek voor PGP Safe op 9 mei 2017. In Nederland, Costa Rica, Duitsland en Oostenrijk vonden er gelijktijdig doorzoekingen plaats en werd bewijs veiliggesteld, waaronder de sleutels om de PGP-berichten te ontsleutelen. In het persbericht van 2017 is verder te lezen dat gegevens veiliggesteld van de technische infrastructuur die door PGP Safe gebruikt werd om de versleutelde PGP-berichten te versturen. In deze data werden meer dan 700.000 versleutelde berichten gevonden, waarvan er destijds ruim 337.000 ontsleuteld en leesbaar waren gemaakt.

Aanpak van facilitators

In 2017 zei het OM over de zaak:

“De politie en het Openbaar Ministerie treden hard op tegen mensen die criminelen/criminele organisaties (digitaal) ondersteunen of faciliteren. Deze zogenoemde facilitators worden vervolgd en hun criminele vermogen wordt afgepakt.

De PGP BlackBerry’s zoals door de verdachten in onderzoek 26Sassenheim werden verkocht, zijn vooral in gebruik bij criminelen.”

In het persbericht van 7 december 2021 staat dat 5 jaar gevangenisstraf wordt geëist tegen de leveranciers van de PGP Safe-cryptotelefoons. De verdachte is een 56-jarige Huizenaar, die in Oostenrijk woont. De zaak tegen zijn compagnon, een zeventiger uit Amsterdam, met wie de Huizenaar samenwerkte, is aangehouden op verzoek van de verdediging. De verdachten worden onder meer witwassen, overtreding van de Telecommunicatiewet en valsheid in geschrifte verweten. De verdachten zouden witwassen door tegen contante betaling diensten te verlenen en dit geld wit te wassen via verschillende bedrijven en andere witwasconstructies.

Beschikbare jurisprudentie

Gezien het aantal berichten die zijn veilig gesteld is het wat vreemd dat de eerste gepubliceerde rechtszaken op rechtspraak.nl zich tot 2021 op zich laten wachten (zie ECLI:NL:RBMNE:2021:1213) en (ECLI:NL:RBROT:2021:9906). In deze uitspraken wordt gerefereerd naar de PGP Safe-operatie en onderzoek ’26Sassenheim’, omdat berichten die daarin zijn veiliggesteld door een officier van justitie op grond van art. 126dd Sv worden gedeeld ten behoeve van andere opsporingsonderzoeken. Door de beschikbare rechtspraak naast elkaar te leggen komen er (na wat puzzelen) de volgende feiten over de operatie naar boven:

Het onderzoek 26Sassenheim richt zich op de faciliterende rol van de aanbieders van PGPSafe. In dat onderzoek is op 24 april 2017 een rechtshulpverzoek gedaan aan Costa Rica om onderzoekshandelingen te verrichten aan de infrastructuur van de leverancier van PGPSafe-diensten en -producten.

Rechtshulpverzoek aan Costa Rica

In de periode van 9 mei 2017 tot en met 11 mei 2017 is dat rechtshulpverzoek door de autoriteiten van Costa Rica uitgevoerd, daarbij geassisteerd door de Nederlandse politie. De uit die zoeking voortvloeiende versleutelde data (onder andere mailserverdata) zijn veiliggesteld, op 12 juni 2017 aan Nederland verstrekt en daar vervolgens ontsleuteld. De Costa Ricaanse autoriteiten hebben, anders dan de Canadese, geen clausulering of restricties verbonden aan het gebruik van die data’. Opvallend is nog wel dat in het geval PGP-safe blijkbaar “slechts een gedeelte” van de server is veiliggesteld, ‘omdat de Costa Ricaanse autoriteiten de doorzoeking beëindigden voordat alles was gekopieerd’.

Onderzoekswensen van de verdediging voor toetsing op rechtmatigheid

In de meest recente zaak van 11 oktober 2021 van de Rechtbank Rotterdam (ECLI:NL:RBROT:2021:9906) verzoekt de verdediging onder andere om meer informatie het rechtshulpverzoek (JJO: ik begrijp: het verzoek zelf en de onderliggende stukken) aan Costa Rica en het bevel tot binnentreden, de doorzoeking en de beslaglegging van het Gerecht in Strafzaken van het Eerste District San Jose (Costa Rica).

De officier van justitie heeft zich – door de rechtbank samengevat – op het standpunt gesteld dat het onderzoek in Costa Rica rechtmatig is verricht. Bovendien staat het vertrouwensbeginsel in de weg aan een oordeel van de rechtbank over de gang van zaken in Costa Rica. Zelfs wanneer er sprake zou zijn van eventuele onrechtmatigheden in het onderzoek 26Sassenheim, dan zou deze het onderzoek Sartell niet aangaan, omdat het onderzoek 26Sassenheim niet heeft te gelden als voorbereidend onderzoek van het onderzoek Sartell. Met het verstrekken van een ‘binder’ over de PGP Safe-operatie is volgens de officier van justitie voldoende informatie over de zaak verstrekt.

De rechtbank oordeelt dat met het inbrengen van de binder Ennetcom & PGPSafe en het verstrekken van toegang tot de eigen PGPSafedata en specifiek te onderzoeken gesprekken de officier van justitie al grotendeels tegemoet is gekomen aan de onderzoekswensen van de verdediging. De verdediging heeft deze onderzoekswensen met name geformuleerd om de toegepaste methoden van opsporing, de resultaten van het onderzoek van de server(s) in Costa Rica en de selectie van de data ten behoeve van Sartell te kunnen betwisten.

De rechtbank onderschrijft dat de verdediging het recht toekomt om het door de officier van justitie aangedragen bewijs te betwisten. Met het inbrengen van de binder Ennetcom & PGPSafe heeft de officier van justitie echter naar het oordeel van de rechtbank de verdediging voldoende voorzien van de informatie die redelijkerwijs relevant kan worden geacht voor de hiervoor bedoelde betwisting.

Een gedachte over “Meer duidelijkheid over PGP Safe-operatie

Reacties zijn gesloten.