Auteur jjoerlemans

Wet gegevensverwerking en meldplicht cybersecurity

jjoerlemans Een reactie plaatsen

Wet gegevensverwerking en meldplicht cybersecurity aangenomen

Op 11 juli 2017 heeft de Eerste Kamer de Wet gegevensverwerking en meldplicht cybersecurity aangenomen. De wet is op 1 oktober 2017 in werking getreden (Stb. 2017, 316). De wet biedt een wettelijke grondslag voor de verwerking en uitwisseling van gegevens van publieke en private partijen met het Nationaal Cybercrime Security Centrum.

Meldplicht vitale infrastructuren

Daarnaast is in de wet een meldplicht opgenomen voor ernstige digitale veiligheidsincidenten die de samenleving kunnen ontwrichten. De meldplicht geldt voor aanbieders van vitale infrastructuren. In de nadere memorie van antwoord werden organisaties binnen de volgende sectoren genoemd: (1) drinkwater; (2) energie; (3) nucleair; (4) financieel; (5) elektronische communicatienetwerken- en diensten; (6) mainport Rotterdam; (7) mainport Schiphol; en (8) keren en beheren (waterkeringen). Deze lijst wordt later nog aangevuld met organisaties die horen bij de sector ‘digitale overheid’.

Inhoud meldplicht

Op grond artikel 6 van de wet moet de vitale aanbieder de minister onverwijld in kennis stellen van ‘een inbreuk op de veiligheid of een verlies van integriteit van zijn informatiesysteem waardoor de beschikbaarheid of betrouwbaarheid van een product of dienst in belangrijke mate wordt of kan worden onderbroken’. Deze kennisgeving omvat in ieder geval: (a) de aard en omvang van de inbreuk of het verlies; (b) het vermoedelijke tijdstip van de aanvang van de inbreuk of het verlies; (c) de mogelijke gevolgen van de inbreuk of het verlies; (d) een prognose van de hersteltijd; (e) zo mogelijk, de door de vitale aanbieder genomen of te nemen maatregelen om de gevolgen van de inbreuk of het verlies te beperken of herhaling hiervan te voorkomen; en (f) de contactgegevens van de functionaris die verantwoordelijk is voor het doen van de kennisgeving.

De ratio van de meldplicht is dat het NCSC op deze manier op de hoogte raakt van ernstige incidenten en hulp kan verlenen (ook aan andere organisaties binnen dezelfde branche). Bijzonder is het uitgangspunt bij deze meldplicht dat in principe geen handhaving hier op zal plaatsvinden, omdat hulpverlening volgens de wetgever centraal moet staan. Het NCSC kan de informatie verstrekken aan computercrisisteams en de AIVD en MIVD.

(d)dos-er van ‘grootste aanval ooit’ veroordeeld

jjoerlemans Een reactie plaatsen

Op 14 november 2016 is een verdachte door de Rechtbank Rotterdam (ECLI:NL:RBROT:2016:8664) veroordeeld voor zijn ‘substantiële bijdrage aan de grootschalige DDos-aanval’ op de servers van Spamhaus.

Spamhaus is een non-profitorganisatie die zich bezighoudt met de bestrijding van spam. De aanval werd door de media destijds bestempeld als de ‘grootste ddos-aanval ooit’. Webwereld legde uit dat de datatsunami 300 miljard bits per seconden (300 Gigabit/s) bereikt werd door het gebruik van een zogenaamde ‘DNS-amplificatieaanval’. Daarmee worden valse DNS-aanvragen naar duizenden DNS-servers op het internet verstuurd, die afkomstig leken van Spamhaus. Hun antwoord werd automatisch naar de servers van Spamhaus teruggestuurd, waardoor de servers vijf dagen lang overbelast waren.

Uit Skype chatgesprekken is gebleken dat de verdachte opdrachten heeft gegeven en noodzakelijke informatie (zoals IP-adressen) heeft verstrekt aan degenen die de aanvallen daadwerkelijk uitvoerden. Daarnaast blijkt uit de gesprekken dat de verdachte onderdeel uitmaakte van de organisatie die de aanval uitvoerde en zeggenschap had over wat er gebeurde. Een medeverdachte die de aanvallen daadwerkelijk uitvoerde, zag de verdachte zelfs als één van de leiders van de groep.

Gelet hierop is de rechtbank van oordeel dat de verdachte een (intellectuele) bijdrage aan de verwezenlijking van de ddos-aanvallen heeft geleverd. De verdachte wordt om die reden door de rechtbank aangemerkt als medepleger. Vrijspraak volgt wel van de ten laste gelegde deelname aan een criminele organisatie. De ‘IP-hijack’ van een mailserver bij Spamhaus waardoor intern binnen de organisatie spam werd verstuurd, was daarnaast niet juist ten laste gelegd.

De verdachte wordt veroordeeld tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf, gelijk aan het voorarrest en een voorwaardelijke gevangenisstraf van 310 dagen met 2 jaar proeftijd.

Bijzondere bescherming voor smartphones

jjoerlemans Een reactie plaatsen

Posted on 02/11/2017 op Oerlemansblog

Zouden smartphones binnen het strafrecht bijzondere bescherming moeten krijgen?

In de laatste twee jaar waren er in Nederland en België veel ontwikkelingen op het gebied van inbeslagname van gegevensdragers. Het staat buiten kijf dat de inbeslagname en het uitlezen van een ‘gegevensdrager’, zoals een smartphone, een inmenging vormt in de fundamentele rechten en vrijheden, zoals het recht op privacy en het eigendomsrecht.

De Nederlandse en Belgische hoogste rechters willen alleen niet zo ver gaan dat de inbeslagname en het uitlezen van een smartphone een ernstige inmenging in het recht op privacy vormt, waarvoor altijd toestemming van een rechter is vereist. Het Hof Arnhem-Leeuwarden beschouwde recentelijk in een ietwat bevreemdend arrest dat de inbeslagname van een smartphone door een opsporingsambtenaar, waarbij video’s en afbeeldingen worden uitgelezen, slechts als een beperkte inbreuk op het recht op privacy.

De Belgische promovenda Sofie Royer en ikzelf zijn meer principieel van mening dat de inbeslagname en het uitlezen van een smartphone altijd een ernstige inmenging vormt op het recht op privacy van de eigenaar van de gegevensdrager. Gegevensdragers zoals smartphones bevatten immers heel uiteenlopende privacygevoelige informatie, zoals  foto’s, video’s, privéberichten en locatiegegevens. Daarom moet de wetgever gegevensdragers in het strafrecht bijzondere bescherming bieden en hiervoor bijzondere regels maken. In ons artikel ‘Naar een nieuwe regeling voor beslag op gegevensdragers’ doen we kortgezegd de volgende vier suggesties aan de Belgische en Nederlandse wetgever.

1. Onderscheid beslag- en de doorzoekingsbevoegdheid

Een aparte inmenging in de rechten en vrijheden van de betrokkene vindt enerzijds plaats bij de inbeslagname van gegevensdragers en anderzijds bij het uitlezen van de gegevensdragers door een opsporingsambtenaar of IT-specialist. Dit onderscheid bestaat vooralsnog niet duidelijk in de huidige wetgeving. Wij stellen de eis van een rechterlijk bevel voor, in ieder geval bij het uitlezen en onderzoeken van de gegevensdragers. Een schriftelijke motivering en proportionaliteitstoets is bovendien op zijn plaats.

2. Invulling proportionaliteitsvereiste

Het Belgische en Nederlandse regime voor de inbeslagname van gegevensdragers geven onvoldoende invulling aan het proportionaliteitsvereiste. Dit is problematisch vanwege de hoeveelheid gegevens die tegenwoordig op gegevensdragers is opgeslagen. De noodzakelijkheidstoets voor de inbeslagname moet tweeledig zijn. Ten eerste mogen slechts die gegevensdragers in beslag worden genomen die noodzakelijk zijn voor de waarheidsvinding in strafzaken. Ten tweede mogen slechts gegevens die noodzakelijk zijn voor de strafprocedure, worden onderzocht (behoudens eventueel enkele uitzonderingen). Het zoekingsbevel of de machtiging moet voldoende precies zijn met betrekking tot de onderzochte feiten, verdachte personen en te doorzoeken data.

3. Voldoende rechtelijke controle achteraf

Als er geen rechterlijke machtiging aan de inbeslagname en het uitlezen van gegevensdragers voorafgaat, is een effectieve a posteriori rechterlijke toets onontbeerlijk. Om die rechterlijke controle mogelijk te maken, moet – voor zover dit nog niet gebeurt – een duidelijke inventaris van alle inbeslaggenomen goederen en gegevens worden opgesteld. De beslagene moet ook over een procedurele mogelijkheid beschikken om persoonlijke gegevens die niet relevant zijn voor de strafprocedure, terug te krijgen. In het conceptwetsvoorstel tot wijziging van Boek 2 van het Nederlandse Wetboek van Strafvordering wordt hierover een regeling voorgesteld. In België geldt de procedure voor de opheffing van het beslag op fysieke goederen ook voor gegevens en gegevensdragers, maar bestaat onduidelijkheid over de precieze toepassing.

4. Richtlijnen voor inbeslagname en bewaring van gegevensdragers en digitaal bewijs

In België bestaat geen openbare richtlijn op nationaal niveau voor de inbeslagname van gegevensdragers. Een richtlijn voor de inbeslagname van gegevensdragers moet beter tot uitdrukking brengen hoe met digitaal bewijs moet worden omgesprongen en welke precieze stappen speurders zouden moeten doorlopen. Een uiteenzetting van het regime voor de inbeslagname van voorwerpen voldoet niet, vanwege de specifieke eisen van digital forensics, die bijvoorbeeld verschillen voor smartphones en computers. Zo rijzen er ook prangende vragen over digitaal forensisch onderzoek waarbij computersystemen blijven aanstaan en wanneer de gegevens zich in de cloud bevinden. De wetgever zou hier dan ook meer aandacht aan moeten besteden.

Cybercrime jurisprudentieoverzicht oktober 2017

jjoerlemans Een reactie plaatsen

Wraakporno op Facebook geplaatst

Op 18 oktober 2017 heeft het Hof Amsterdam een arrest gewezen (ECLI:NL:GHAMS:2017:4648) inzake smaadschrift en het verspreiden van afbeeldingen die de eerbaarheid schenden (art. 240 Sr).

In deze zaak had de verdachte een naaktfoto in een post op Facebook op het account van het slachtoffer geplaatst. Deze post in verschenen in de nieuwslijst van vrienden en volgers van het slachtoffer. Daarmee is volgens het Hof sprake van het toezenden van een afbeelding dat aanstotelijk is voor de eerbaarheid is, waarbij die afbeelding aan iemand wordt toegezondenals bedoeld in art. 240 Sr.

Het Hof acht het plaatsen van deze wraakporno ‘volstrekt onacceptabel’ gelet het ‘specifieke, eeuwige karakter van het internet’ en de ernstige gevolgen voor het slachtoffer wier naaktfoto openbaar is geworden. Ook is sprake van smaadschrift. Het Hof overweegt dat de eer of goede naam van het slachtoffer is aangetast door bij de naaktfoto de tekst te plaatsen: ‘app me voor meer’, met vermelding van het telefoonnummer van de aangeefster. Daarmee heeft de verdachte de aangeefster ervan beschuldigd (ten laste gelegd) een meisje te zijn dat bezig was met het werven van willekeurige personen om seksuele handelingen mee te verrichten.

Deze beschuldiging is naar haar aard aan te merken als een aanranding van iemands eer of goede naam. De verdachte krijgt een taakstraf opgelegd van 80 uur en een verplichting tot het betaling van een schadevergoeding van 2000 euro aan het slachtoffer voor geleden immateriële schade. Opvallend is dat in deze zaak geen computervredebreuk ten laste is gelegd, aangezien de post zonder toestemming via het account van het slachtoffer op Facebook is geplaatst.

Sexting en toegang tot kinderporno via Snapchat         

De militaire kamer van de Rechtbank Gelderland heeft op 30 oktober 2017 (ECLI:NL:RBGEL:2017:5674) een verdachte veroordeeld voor het aanbieden van schadelijke afbeeldingen aan iemand onder de zestien jaren en toegang tot kinderporno. De verdachte is een militair en scoutingleider en heeft seksueel contact gehad via Snapchat met een 13-jarige pupil.

Kenmerkend aan Snapchat is dat de berichten en verstuurde afbeeldingen na een paar seconden worden gewist. De rechtbank heeft daarom overwogen dat de verdachte de foto’s, gelet op de bijzondere eigenschappen van deze applicatie, niet in bezit heeft gehad of heeft verworven, maar zich wel met gebruikmaking van een geautomatiseerd werk en/of communicatiedienst de toegang tot de foto’s heeft verschaft.

Uit de bewijsmiddelen volgt ook niet dat verdachte de foto’s op een andere wijze heeft vastgelegd, bijvoorbeeld door hiervan een screenshot te maken. De verdachte wordt veroordeeld tot een taakstraf van 120 uur en een gevangenisstraf van 2 dagen met bijzondere voorwaarden.

Veroordeling tot poging tot verleiding, grooming en belaging via internet

Op 20 oktober 2017 heeft de Rechtbank Noord-Nederland een verdachte veroordeeld (ECLI:NL:RBNNE:2017:4022) tot een gevangenisstraf van één jaar en TBS met verpleging voor (poging tot) verleiding, grooming en belaging.

De verdachte heeft zich op Facebook voorgedaan als twee verschillende vijftienjarige meisjes en daarna getracht twee minderjarige jongens zover te krijgen dat zij seksueel getinte foto’s of filmpjes zouden maken en het materiaal naar hem toe te sturen. Hij heeft een van de jongens ook onder druk gezet om hem te ontmoeten. Verdachte heeft de jongens zeer dwingend en ook dreigend benaderd met een stortvloed aan oproepen, telefoontjes en chatgesprekken.

De uitspraak is ook van uit bewijstechnisch oogpunt interessant, omdat het digitaal onderzoek van de politie uitgebreid wordt beschreven. Zo wordt in de uitspraak beschreven dat de politie op Facebook onderzoek heeft gedaan en zag dat de profielfoto bij het account van de verdachte een koalabeer betrof. De politie heeft op Instagram het profiel van het slachtoffer bekeken en geconstateerd dat dit account werd gevolgd door het Instagramaccount met de dezelfde kaolabeer.

De politie heeft van Instagram de ip-adressen en geregistreerde e-mailadres verkregen van de accounts van de verdachte. Ook heeft de politie van Facebook het IP-adres ontvangen waarmee het account van de verdachte was aangemaakt. De politie heeft daarna van Ziggo BV de gebruikersgegevens bij het IP-adres opgevraagd en van daaruit de verdachte opgespoord.

Het verweer van de verdediging dat iemand anders achter het account zat slaagt niet, omdat gelet op het voorgaande deze stelling volgens de rechtbank onaannemelijk is. Bovendien is het bewijs niet alleen naar verdachtes internetverbinding te herleiden; daarnaast is ook gebruik gemaakt van verdachtes’ e-mailadres, telefoon en USB-stick.

Veroordeling computervredebreuk en creditcardoplichting

Op 8 november 2017 heeft Hof Amsterdam een verdachte veroordeeld (ECLI:NL:GHAMS:2017:4753) voor computervredebreuk, poging tot internetoplichting en het voorhanden hebben van een valselijk opgemaakt schrift.

De verdachte heeft ruim twee jaar lang websites gehackt en daarbij gebruik gemaakt van de WiFi van zijn buurvrouw via de gedeelde inloggegevens.

De verklaring van de verdachte dat hij niet wist hij van deze verbinding gebruik maken acht het Hof niet geloofwaardig, gezien de informaticaopleiding van de verdachte en zijn overige internetactiviteiten. Bovendien werd tijdens een huiszoeking op het scherm van de verdachte de volgende actieve programma’s te zien: Sendblaster Pro (software om massaal e-mails te versturen), Gre3NoX Exploit Scanner (software om zwakheden in websites op te sporen) en Havij (software om databases van websites te hacken door middel van SQL-injecties) en een website die erop was gericht gegevens met betrekking tot ICS af te vangen (te phishen).

De verdachte heeft met behulp van phishingapparatuur getracht op grote schaal creditcardgegevens te bemachtigen van ICS klanten door hun een e-mail te sturen (in totaal 132.260 e-mails) waarin hij zich voordeed als (medewerker van) ICS en waarin de klant werd gevraagd op een link te drukken die hen zou doorgeleiden naar een phishingwebsite. Ondanks dat bij de verdachte aangetroffen bestanden en papieren met creditcardnummers zijn aangetroffen, inclusief vervaldata en CVC codes, acht het Hof oplichting niet bewezen. De reden is dat volgens het Hof uit niets blijkt dat deze creditcardgegevens afkomstig zijn van ICS klanten, laat staan dat zij door ICS klanten naar de verdachte zijn verstuurd naar aanleiding van door hem verzonden phishing e-mails. Daarnaast heeft de verdachte een valselijk opgemaakt geschrift, te weten een jaaropgave, voorhanden gehad.

De verdachte krijgt daarvoor 2,5 jaar gevangenisstraf opgelegd, waarvan de helft voorwaardelijk. Het Hof vindt het daarbij, gelet op de bij de verdachte aanwezige kennis van computers en wegen om daarmee criminele activiteiten te ontplooien, in combinatie met zijn werk in de commerciële sector, van belang een deel van de gevangenisstraf voorwaardelijk op te leggen en een proeftijd van drie jaren vast te stellen als stok achter de deur.

Internet organised threat assessment 2017

jjoerlemans Een reactie plaatsen

Op 28 september 2017 heeft Europol zijn ‘Internet Organised Crime Threat Assessment 2017’ rapport uitgebracht. Het rapport geeft ieder jaar een bijzondere inkijk in de laatste ontwikkelingen op het gebied van ‘internet organised crime’. De belangrijkste conclusies uit het rapport worden hieronder kort besproken.

Ransomware

Ransomware vormt volgens Europol de belangrijkste malware dreiging, gelet op de slachtoffers en de schade die het met zich meebrengt. Met ransomware wordt relatief eenvoudig geld verdiend. Door het gebruik van cryptocurrencies, zoals Bitcoin, zijn de verdiensten bovendien relatief eenvoudig wit te wassen. Naast Bitcoin worden ook Monero, Etherium en ZCash in toenemende mate door cybercriminelen gebruikt. ‘Kirk’ is de eerste ransomware waarbij Monero werd gebruikt voor het losgeld (in plaats van Bitcoin).

Niet alleen individuen worden door cybercriminelen met ransomware aangevallen, maar ook ziekenhuizen, de politie en overheidsinstellingen. MKB-bedrijven worden steeds vaker aangevallen, mede vanwege hun beperkte budget om voldoende beveiligingsmaatregelen te nemen. Europol spreekt van een ‘explosie’ van ransomware dat op de markt komt, waarbij sommige rapporten spreken van een toename van 750% in 2016 ten opzichte van 2015.

‘Information stealers’ vormen de op een na grootste bedreiging met betrekking tot malware. Het kost cybercriminelen aanzienlijk meer moeite de benodigde informatie (zoals financiële gegevens) te stelen en het is voor criminelen lastiger met deze malware geld te verdienen vergeleken met ransomware. In het rapport wordt terecht opgemerkt dat Europol een vertekend beeld krijgt van de malwaredreiging, omdat mensen vaak de gevolgen van het gebruik van malware rapporteren. De IT beveiligingsindustrie geeft daarom noodzakelijke input voor het rapport. Binnen deze industrie bestaat een meer volledig beeld van de dreiging.

Internet of things

Europol signaleert ook de dat zwakke beveiliging van ‘Internet of Things’-apparaten cyberaanvallen in de hand werkt. Het Mirai-botnet, dat werd gevormd door lekke en misbruikte IoT-apparaten, heeft in 2016 met een zeer sterke (d)DoS-aanval de Amerikaanse DNS-provider Dyn platgelegd, waardoor populaire diensten als Twitter, SoundCloud, Spotify, Netflix, Reddit en PayPal ongeveer 2 uur onbereikbaar waren. Denial-of-service aanvallen zijn eenvoudig uit te voeren. Een botnet die in staat is een denial-of-service aanval van 5 minuten op een webshop uit te voeren, kan slechts voor 5 dollar op websites worden gehuurd.

Kinderporno

Kinderporno op internet blijft een groot probleem. Het aanbod, de verspreiding en vervaardiging van het materiaal lijkt niet af te nemen. Daarnaast worden enorme hoeveelheden kinderporno in beslag genomen. Volgens Europol zijn hoeveelheden 1-3 Terabyte niet ongebruikelijk met 1 tot 10 miljoen afbeeldingen met kinderpornografie. Peer-to-peer programma’s, zoals GigaTribe, worden nog steeds door kinderpornogebruikers misbruikt voor de verspreiding en het binnenhalen van kinderporno. Europol signaleert dat ook populaire apps en sociale mediadiensten in toenemende mate worden misbruikt voor de distributie van kinderporno. Het is ook helder dat websites op het darkweb worden gebruikt voor toegang en verspreiding van kinderpornografie. Het rapport haalt aan hoe de hack op het hosting bedrijf ‘Freedom Hosting II’ 10.000 darknet websites blootlegde, waarvan 50% kinderpornografische afbeeldingen bevatte. Deze websites zijn overigens vaak gespecialiseerd in kinderporno, omdat online marktplaatsen geen kinderporno accepteren. Zowel op het ‘Surface web’ als op het ‘dark web’ zijn er pay-per-view-diensten beschikbaar waarop kinderpornografisch materiaal wordt aangeboden. Volgens Europol maken veel Westelingen gebruik van de diensten, waarbij vooral minderjarigen uit de Zuidoost-Azië en Afrika worden misbruikt. De opsporing van deze misdrijven wordt bemoeilijkt door het gebruik van gratis WiFi-diensten die bijvoorbeeld in de Filipijnen aan arme wijken worden aangeboden. Het is daardoor lastig op basis van het IP-adres de slachtoffers te identificeren.

Cobalt

Het gebruik chipbetaalkaarten met de EMV-standaard is nog niet alle staten gemeengoed geworden. Betaalkaarten en betaalautomaten die niet van de standaard gebruik maken, worden op grote schaal misbruikt om fraude en andere delicten zoals de aankoop van drugs mee te plegen. In het rapport worden spectaculaire hacks beschreven waarbij pinautomaten of het systeem dat de pinbetalingen faciliteert worden gehackt, waarna de pinautomaten automatisch geld uitspuwen of geld tot een veel hoger bedrag (tot 200.000 euro) kan worden opgenomen. Verwezen worden naar de ‘Carnabak’-groep die in 2014-2015 op deze manier 1 miljard dollar buit heef gemaakt. Meer recent is volgens Europol de ‘Cobalt’-groep actief geweest met het infecteren van pinautomaten met malware om frauduleuze pinopnamen te doen binnen de Europese Unie, waaronder Nederland.

Darknet markets

In het rapport wordt veel aandacht besteed aan de groei van ‘darknet markets’. De online handelsplatformen op het darkweb zijn toegankelijk via Tor, I2P en Freenet, waarbij de illegale activiteiten zich nog voornamelijk via Tor afspelen. In juni 2017 had het Tor netwerk 2.2 miljoen actieve gebruikers en bevatte het bijna 60.000 unieke .onion domeinnamen. De gebruikmaking van deze diensten zijn nog niet de standaard geworden voor de distributie van illegale goederen. Maar de darknet markets groeien snel met een eigen klantenkring in de gebieden van illegale drugshandel, wapenhandel en kinderporno. Daarnaast worden ook veel persoonsgegevens, in het bijzonder gegevens over betaalkaarten en login gegevens voor online bankieren, op het dark web aangeboden.

Volgens Europol maken de volgende drie factoren het gebruik van Tor voor criminelen aantrekkelijk: (1) een bepaalde mate van anonimiteit, (2) een diverse markt aan kopers die minder lijflijk risico lopen en kunnen betalen met cryptocurrencies en (3) een goede kwaliteit van producten die worden verkocht door aanbieders die worden beoordeeld op basis van reviews. 

Maatregelen

Voor het tweede jaar achtereen geeft Europol in het rapport ook de boodschap af encryptie de opsporing voor cybercrime belemmert. Het maakt het aftappen van telecommunicatieverkeer minder effectief en belemmert digitaal forensisch onderzoek. Daarnaast is het helder dat de onrechtmatig verklaring van de dataretentierichtlijn op 8 april 2014 door het Hof van Justitie van de EU een ‘aanzienlijke negatieve invloed’ heeft op de mogelijkheden van opsporingsautoriteiten om bewijsmateriaal veilig te stellen. In sommige lidstaten is nog steeds dataretentieregelgeving voor telecommunicatiedienstverleners (waaronder ISP’s) van kracht, maar in veel andere EU lidstaten niet meer. Deze fragmentatie belemmert de internationale opsporing van cybercrime. Europol doet geen voorstellen tot maatregelen op dit gebied, wellicht omdat het te politiek gevoelig is, maar benadrukt de problematiek die het met zich meebrengt.

Internet organised threat assessment report 2016

jjoerlemans Een reactie plaatsen

In oktober 2016 is het meeste recente rapport van het ‘Internet Organised Crime Threat Assessment’ (IOCTA) door Europol gepubliceerd. In het rapport wordt een overzicht van trends binnen cybercrime verschaft en wordt door Europol aangegeven welke maatregelen moeten worden genomen om cybercrime te bestrijden. Beide aspecten worden hieronder kort toegelicht.

Ransomware

De opkomst van ransomware is de belangrijkste trend. Deze vorm van cybercrime overschaduwt volgens het rapport andere vormen van cybercrime waar men in het verleden veel last van had, zoals banking malware. Met betrekking tot betalingen tussen criminelen wordt het in rapport opgemerkt dat bitcoin hoofdzakelijk als (virtueel) betaalmiddel wordt gebruikt. Het gebruik van het virtuele betalingsmiddel is ook de standaard geworden bij afpersingen, die plaatsvinden met behulp van ransomware- of denial-of-service-aanvallen. In dit kader is het ook van belang dat het WODC in december 2016 een rapport heeft gepubliceerd over ransomware, banking malware en het witwassen met digitale betalingsmiddelen. Het witwasproces dat plaatsvindt bij gebruikmaking van bitcoins en de betrokken actoren worden uitvoerig in het rapport besproken.

Daarnaast is ook zogenaamde ‘CEO fraude’ sterk in opkomst. Bij deze vorm van fraude zijn bedrijven het doelwit van een georganiseerde groep van oplichters. Nadat op afstand toegang is verschaft tot de systemen van een bedrijf wordt een e-mail in naam van de baas van een bedrijf verstuurd naar een werknemer van de afdeling van financiële administratie, waarbij deze werknemer ertoe wordt bewogen een groot bedrag over te maken naar een door de criminelen opgeven rekening.

Ten slotte waarschuwt Europol voor de steeds sterker worden ddos-aanvallen die worden uitgevoerd. De aanvallen fungeren soms als rookgordijn om gegevens uit gehackte systemen te exfiltreren. Steeds vaker worden daarbij ook medische gegevens en intellectuele eigendomsrechten van bedrijven en instellingen gestolen.

Witwassen

In het IOCTA-rapport wordt verder opgemerkt dat cybercriminelen van veel verschillende elektronische communicatiemiddelen gebruikmaken. Deze verschillen van eenvoudig te gebruiken e-mail tot versleutelde gesprekken via chatdiensten, zoals Jabber. Ook blijken forums op het darkweb een belangrijk communicatiemiddel voor criminelen.

Een groeiend aantal forums en peer-to-peernetwerken wordt ook gebruikt om materiaal met betrekking tot kindermisbruik uit te wisselen. Zelfvervaardigd materiaal en materiaal dat afkomstig is van live-webcamseks met minderjarigen, dragen sterk bij aan de beschikbare hoeveelheid materiaal op internet. Versleutelde online mediadiensten en het gebruik van nagenoeg anonieme betalingsnetwerken faciliteren volgens Europol de livestreaming van filmpjes van kindermisbruik. Net als vorig jaar wordt door Europol gesignaleerd dat het gebruik van versleuteling van communicatie (gegevens in transport) en het gebruik van versleuteling van gegevens op een computer (in opslag) een grote uitdaging voor opsporingsdiensten vormen. Het gebruik van standaard versleuteling op mobiele telefoons versterkt dit probleem, aldus Europol.

Maatregelen

In het IOCTA-rapport worden de volgende juridische maatregelen gesuggereerd. Europol raadt aan om undercoveroperaties binnen de EU te harmoniseren. Opsporingsinstanties blijken in de praktijk moeilijkheden te ondervinden in het legitiem inzetten van undercoverbevoegdheden op het darkweb. Ook wordt aangeraden het vastleggen van elektronisch bewijs binnen de EU te harmoniseren. Het gaat daarbij om het vergaren van bewijs van internetserviceproviders, het gladstrijken van procedures met betrekking tot rechtshulp en een mogelijk nieuwe kijk op ‘jurisdictie in cyberspace’.

Eindexamens “stelen” op de Ibn Ghaldoun school?

jjoerlemans Een reactie plaatsen

Op 11 december 2014 hebben zeven jongeren door de Rechtbank Rotterdam (ECLI:NL:RBROT:2014:10061) een werkstraf opgelegd gekregen voor het helen van eindexamens van de Ibn Ghaldoun school. In mei 2013 werden van 27 eindexamens foto’s gemaakt die in een kluis van de school lagen opgeslagen. De foto’s werden vervolgens via USB-sticks en internet verspreid. De verdachte kregen een werkstraf van 40 uur voor het  gebruiken van de gestolen eindexamens en doorgeven van de eindexamens aan anderen. Leerlingen die de examens alleen zelf hadden gebruikt, kregen een werkstraf van 20 uur opgelegd. Vijf andere leerlingen werden vrijgesproken.

In februari 2014 werden de drie leerlingen die daadwerkelijk de eindexamens hebben ‘gestolen’ al veroordeeld voor ‘opzetheling’ (art. 416 Sr) (Rb. Rotterdam, 13 februari 2014, ECLI:NL:RBROT:2014:976). De rechtbank Rotterdam concludeerde destijds dat ondanks het feit dat het examen is teruggelegd toch sprake is geweest van het delict diefstal, omdat het ‘wezenskenmerk van het eindexamen’ (de vertrouwelijkheid van de inhoud van het examen) aan de school is ontnomen op het moment dat het examen terecht is gekomen bij deelnemers aan dat examen. De examens zijn vervolgens geheeld in de zin art. 416 Sr, omdat het weggenomen eindexamen is vermenigvuldigd door daarvan afbeeldingen (foto’s) te van maken, waarbij wordt geprofiteerd van dit (intrinsieke) goed dat door misdrijf is verkregen. De uitspraak is volgens de auteurs Nan en Schermer opmerkelijk, in het bijzonder omdat het begrip goed in de zin van art. 310 Sr (diefstal) te veel wordt opgerekt en het maken van een afbeelding niet kan worden gekwalificeerd als een door misdrijf verkregen goed in de zin van art. 416 Sr (zie uitgebreid annotatie bij Rb. Rotterdam, 13 februari 2014, ECLI:NL:RBROT:2014:976, Tijdschrift voor Internetrecht 2014, nr. 3, p. 83-86). Merk ook op dat in het concept Wetsvoorstel Computercriminaliteit III tevens een nieuwe bepaling wordt geïntroduceerd voor ‘heling van gegevens’.

In de onderhavige zaak is niet getornd aan de uitspraak over de vraag of bij de gedraging sprake was van heling van gegevens, maar wordt de verdachte vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs. Hoewel aanwijzingen zijn van betrokkenheid bij het ten laste gelegde feit –  omdat met het IP-adres van het woonadres van verdachte is ingelogd in het e-mailadres waarvan wordt vermoed dat het examen economie destijds te vinden was – vond de rechtbank dit onvoldoende om tot een bewezenverklaring van de heling van gestolen eindexamens te komen.

== Update ==

Het Hof Den Haag heeft op 3 december 2015 in hoger beroep arrest (ECLI:NL:GHDHA:2015:3355) gewezen over de eindexamenfraude bij de Ibn Ghaldoun school.

De raadsman van de verdachte voert als verweer dat op een gegevensdrager opgeslagen afbeeldingen van een eindexamen niet zijn aan te merken als goed in de zin van het ten laste gelegde artikel 416 van het Wetboek van Strafrecht. Om die reden zou vrijspraak moeten volgen.

Het Hof Den Haag verwerpt het verweer van de raadsman en oordeelt dat het eindexamen als goed kan worden beschouwt. De reden is dat een eindexamen, ‘zowel in stoffelijke vorm (afgedrukt op papier) als gefotografeerd en op een USB-stick geladen – hetgeen is te vergelijken met een fotokopie -, dan wel ge-upload naar een email-adres’, individualiseerbaar is, een zekere economische waarde in het maatschappelijke verkeer vertegenwoordigt en kan worden overgedragen.

De economische waarde zou blijken uit de omstandigheid dat de opgeven daadwerkelijk zijn aangeboden, gekocht en via e-mail en USB-sticks zijn overgedragen. Het zou zelfs volstrekt vergelijkbaar zijn met een E-book, dat zowel in stoffelijke vorm kan worden gekocht en overgedragen als in elektroniche vorm. 

 == Update ==

De Hoge Raad heeft op 10 oktober 2017 een arrest (ECLI:NL:HR:2017:2573)  gewezen, waarin de Hoge Raad duidelijk maakt dat eindexamens inderdaad niet als goed gekwalificeerd kunnen worden:

“Het Hof heeft de verdachte veroordeeld wegens het medeplegen van opzetheling in de zin van art. 416, eerste lid, Sr van “fotografische opnames van gestolen eindexamenopgaven” en “een gegevensdrager met daarop opgeslagen afbeeldingen van eindexamenopgaven”, en in dat verband geoordeeld dat deze fotografische opnames en afbeeldingen kunnen worden aangemerkt als door misdrijf – namelijk door diefstal – verkregen goederen in de zin van art. 416 Sr.

Uit de bewijsvoering kan wel worden afgeleid dat schriftelijke eindexamenopgaven uit de kluis van de scholengemeenschap Ibn Ghaldoun zijn weggenomen, maar daaruit kan niet worden afgeleid dat de “fotografische opnames van gestolen eindexamenopgaven” en “een gegevensdrager met daarop opgeslagen afbeeldingen van eindexamenopgaven” door diefstal zijn verkregen.

Blijkens de bewijsvoering hebben het maken van de (digitale) afbeeldingen van eindexamenopgaven en het opslaan van die afbeeldingen op een gegevensdrager immers eerst plaatsgevonden nadat deze eindexamenopgaven waren weggenomen uit de kluis van de scholengemeenschap Ibn Ghaldoun, zodat daaruit niet kan worden afgeleid dat ook die “fotografische opnames van gestolen eindexamenopgaven” en “een gegevensdrager met daarop opgeslagen afbeeldingen van eindexamenopgaven” zijn gestolen.

Bovendien is niet begrijpelijk dat het Hof in dit verband op de enkele grond dat de gefotografeerde examens ‘in het maatschappelijk verkeer een zekere economische waarde tot het moment van het examen’ vertegenwoordigen, heeft geoordeeld dat sprake was van goederen in de zin van art. 416 Sr. Daarbij heeft de Hoge Raad mede acht geslagen op hetgeen daaromtrent in de conclusie van de Advocaat-Generaal onder 31 en 32 is vermeld over de wetsgeschiedenis en het voornemen van de wetgever om te voorzien in een op gegevens toegespitste strafbepaling.

De bewezenverklaring is dus niet naar de eis van de wet met redenen omkleed.”

Oversight of hacking power and take down order

jjoerlemans Een reactie plaatsen

Posted on 12/10/2017 op Oerlemansblog

The Computer Crime Act III is now under consideration for approval by the Dutch Senate. The act extends the criminalisation of certain behaviour, such as grooming of persons that appear to be 18 year old and younger, the unauthorised gathering of non-public data and offering that stolen data online. Perhaps more importantly, the Computer Crime Act III authorises Dutch law enforcement authorities, with permission from an investigative judge, to make content containing serious crimes inaccessible (such as child abuse materials or jihadist propaganda) and to access computers remotely for evidence gathering purposes (a so-called hacking power).

Hacking power

The proposed power to hack computers seeks to provide a solution to the increasing challenges of anonymity, encryption and cloud computing in cybercrime investigations. By using this special investigative power, law enforcement officials can access computers remotely and gather evidence at its source, thereby circumventing problems such as the encryption of data. The instrument can only be used under the most stringent conditions, such as a warrant from an investigative judge and a limitation to serious crimes.

After law enforcement officials gain remote access to a computer system, they can be authorised to observe the behaviour of a person by turning on a GPS signal, microphone or video camera. Law enforcement officials can also remotely copy relevant data for evidence purposes in a criminal investigation. A particularly far-reaching power is to make a computer or data inaccessible. This may result in disabling a botnet infrastructure or encrypting child abuse images remotely.

Take down order

The proposed take down order provides an instrument for law enforcement authorities to make web content inaccessible. If online service providers or individuals publishing criminal materials do not disable the content voluntarily, a takedown order can be issued. Fortunately, the use of the instrument is restricted to serious crimes and a warrant from a judge is required. However, the take down order can go as far as ordering a hosting provider to take down a particular website (when possible) and even compelling an internet access provider to disable content. This last application of a takedown order boils down to an internet filter. Does this leave us in a few year with a black list of websites that must be filtered by Dutch internet access providers?

Oversight

In my article about the Computer Crime Act III (.pdf in Dutch), I discuss the changes the act will bring to the Dutch Penal Code and Code of Criminal Procedure. Although I do acknowledge the necessity of hacking as an investigative power to gather evidence in criminal investigations involving serious crimes, I worry about the proposed powers to make computers or data accessible.

The problem is that the cybercriminals behind this criminal behaviour often reside on foreign territory and hide behind anonymisation techniques. These cybercriminals will often not be tried in a Dutch court. I wonder how many times a botnet will be disrupted by taking it down, or websites will be shut down or even filtered, without a trial during which a judge can determine whether those acts by law enforcement officials were conducted lawfully.

Therefore, I argued (and with me some Members of Parliament, scholars and several civil rights organisations) that we need an independent supervisory authority. This authority, perhaps modelled on the UK Investigatory Powers Commissioner’s Office, should be issued with the task of overseeing the legitimacy of operations involving these far-reaching special investigative powers. It is not likely such an authority will be created as part of the Computer Crime Act III, but perhaps the new Dutch cabinet should consider legislation to create such an authority.

This is cross-post from LeidenLawBlog.

Europol iOCTA report 2017

jjoerlemans Een reactie plaatsen

Posted on 06/10/2017 op Oerlemansblog

Europol brengt elk jaar het ‘internet organised threat assessment’ (iocta) rapport uit. Het rapport komt tot stand aan de hand van vragenlijsten aan politieorganisaties binnen de EU en door input van bedrijven. Het biedt een interessant en gedetailleerde inzicht in de actuele stand van cybercrime. Ook dit jaar sprak het rapport mij aan en daarom heb ik een samenvatting gemaakt van de belangrijkste bevindingen. Deze samenvatting wil ik de geïnteresseerde lezer natuurlijk niet onthouden.

Ransomware

Ransomware vormt volgens Europol de belangrijkste malware dreiging, gelet op de slachtoffers en de schade die het met zich meebrengt. Met ransomware wordt relatief eenvoudig geld verdiend. Door het gebruik van cryptocurrencies, zoals Bitcoin, zijn de verdiensten bovendien relatief eenvoudig wit te wassen. Naast Bitcoin worden ook Monero, Etherium en ZCash in toenemende mate door cybercriminelen gebruikt. ‘Kirk’ is de eerste ransomware, waarbij Monero werd gebruikt voor het losgeld (in plaats van Bitcoin).

Niet alleen individuen worden door cybercriminelen met ransomware aangevallen, maar ook ziekenhuizen, de politie en overheidsinstellingen. MKB-bedrijven worden steeds vaker aangevallen, mede vanwege hun beperkte budget om voldoende beveiligingsmaatregelen te nemen. Europol spreekt van een “explosie van ransomware” dat op de markt komt, waarbij sommige rapporten spreken van een toename van 750% in 2016 ten opzichte van 2015.

Information stealers

‘Information stealers’ vormen de op een na grootste bedreiging met betrekking tot malware. Het kost cybercriminelen aanzienlijk meer moeite de benodigde informatie te stelen (zoals financiële gegevens) en het is voor criminelen lastiger met deze malware geld te verdienen vergeleken met ransomware. In het rapport wordt terecht opgemerkt dat Europol een vertekend beeld krijgt van de malwaredreiging, omdat mensen vaak de gevolgen van het gebruik van malware rapporteren. De IT beveiligingsindustrie geeft daarom noodzakelijke input voor het rapport. Binnen deze industrie bestaat een meer volledig beeld van de dreiging.

Slechte beveiliging IoT-apparaten

Europol signaleert ook de dat zwakke beveiliging van Internet of Things-apparaten cyberaanvallen in de hand werkt. Het Mirai-botnet, dat werd gevormd door lekke en misbruikte IoT-apparaten, heeft in 2016 met een zeer sterke (d)DoS-aanval de Amerikaanse DNS-provider Dyn platgelegd, waardoor populaire diensten als Twitter, SoundCloud, Spotify, Netflix, Reddit en PayPal ongeveer 2 uur onbereikbaar waren. Denail-of-service aanvallen zijn eenvoudig uit te voeren. Een botnet die in staat is een denial-of-service aanval van 5 minuten op een webshop uit te voeren, kan slechts voor 5 dollar op websites worden gehuurd.

Kinderpornografie op internet

Kinderpornografie op internet blijft een groot probleem. Het aanbod, de verspreiding en vervaardiging van het materiaal lijkt niet af te nemen. Daarnaast worden enorme hoeveelheden kinderporno in beslag genomen. Volgens Europol zijn hoeveelheden 1-3 Terabyte niet ongebruikelijk met 1 tot 10 miljoen afbeeldingen met kinderpornografie. Peer-to-peer programma’s, zoals GigaTribe, worden nog steeds door kinderpornogebruikers misbruikt voor de verspreiding en het binnenhalen van kinderporno. Europol signaleert dat ook populaire apps en sociale mediadiensten in toenemende mate worden misbruikt.

Het is ook helder dat websites op het darkweb worden gebruikt voor toegang en verspreiding tot kinderporno. Het rapport haalt aan hoe de hack op het hosting bedrijf ‘Freedom Hosting II’ 10.000 darknet websites blootlegde, waarvan 50% kinderpornografische afbeeldingen bevatte. Deze websites zijn overigens vaak gespecialiseerd in kinderporno, omdat online marktplaatsen geen kinderporno accepteren. Zowel op het ‘Surface web’ als op het ‘dark web’ zijn er pay-per-view-diensten beschikbaar waarop kinderpornografische materiaal wordt aangeboden. Volgens Europol maken veel Westelingen gebruik van de diensten, waarbij vooral minderjarigen uit de Zuidoost-Azië en Afrika worden misbruikt. De opsporing van deze misdrijven wordt bemoeilijkt door het gebruik van gratis WiFi-diensten die bijvoorbeeld in de Filipijnen aan arme wijken worden aangeboden. Het is daardoor lastig op basis van het IP-adres de slachtoffers te identificeren.

Fraude met betaalkaarten

Het gebruik chipbetaalkaarten met de EMV-standaard is nog niet alle staten gemeengoed geworden. Betaalkaarten en betaalautomaten die niet van standaard gebruik maken, worden op grote schaal misbruik om fraude en andere delicten zoals de aankoop van drugs mee te plegen. In het rapport worden spectaculaire hacks beschreven waarbij pinautomaten of het systeem dat de pinbetalingen faciliteert worden gehackt, waarna de pinautomaten automatisch geld uitspuwen of geld tot een veel hoger bedrag (tot 200.000 euro) kan worden opgenomen. Verwezen worden naar de ‘Carnabak’-groep die in 2014-2015 op deze manier 1 miljard dollar buit heef gemaakt. Meer recent is volgens Europol de ‘Cobalt’-groep actief geweest met het infecteren van pinautomaten met malware om frauduleuze pinopnamen te doen binnen de Europese Unie, waaronder Nederland.

Groei darknet markets

In het rapport wordt veel aandacht besteed aan de groei van ‘darknet markets’. De online handelsplatformen op het darkweb zijn toegankelijk via Tor, I2P en Freenet, waarbij de illegale activiteiten zich nog voornamelijk via Tor afspelen. In juni 2017 had het Tor netwerk 2.2 miljoen actieve gebruikers en bevatte het bijna 60.000 unieke .onion domeinnamen. De gebruikmaking van deze diensten zijn nog niet de standaard geworden voor de distributie van illegale goederen. Maar de darknet markets groeien snel met een eigen klantenkring in de gebieden van illegale drugshandel, wapenhandel en kinderporno. Daarnaast worden ook veel persoonsgegevens, in het bijzondere gegevens over betaalkaarten en login gegevens voor online bankieren, op het dark web aangeboden. Volgens Europol maken de volgende drie factoren het gebruik van Tor voor criminelen aantrekkelijk: (1) een bepaalde mate van anonimiteit, (2) een diverse markt aan kopers die minder lijflijk risico lopen en kunnen betalen met cryptocurrencies en (3) een goede kwaliteit van producten die worden verkocht door aanbieders die worden beoordeeld op basis van reviews.

Encryptie en dataretentie belemmering de opsporing

Voor het tweede jaar achtereen geeft Europol in het rapport ook de boodschap af encryptie de opsporing voor cybercrime belemmert. Het maakt het aftappen van telecommunicatieverkeer minder effectief en belemmert digitaal forensisch onderzoek. Daarnaast is helder dat de onrechtmatig verklaring van de dataretentierichtlijn op 8 april 2014 door het Hof van Justitie van de EU een ‘aanzienlijke negatieve invloed’ heeft op de mogelijkheden van opsporingsautoriteiten om bewijsmateriaal veilig te stellen. In sommige lidstaten is nog steeds dataretentieregelgeving voor telecommunicatiedienstverleners (waaronder ISP’s) van kracht, maar veel andere EU lidstaten niet. Deze fragmentatie belemmert de internationale opsporing van cybercrime. Europol doet geen voorstellen tot maatregelen op dit gebied, wellicht omdat het te politiek gevoelig is, maar benadrukt de problematiek die het met zich meebrengt.

Kabinetsreactie uitbraak Not-Petya

jjoerlemans Een reactie plaatsen

Op 20 september heeft de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie een brief gestuurd naar de Tweede Kamer over de “cyberaanvallen” met de cryptoware ‘Not-Petya’ en ‘Wannacry’. In de brief wordt beschreven hoe op dinsdag 27 juni 2017 wereldwijd organisaties werden getroffen door cryptoware. De initiële besmetting lijkt plaats te hebben gevonden via een update van de boekhoudsoftware van een Oekraïens softwarebedrijf en verspreiding via een Oekraïense nieuwswebsite.

Geen maatschappelijke ontwrichting

Naar aanleiding van de aanval is de Nederlands APM Terminals op de Tweede Maasvlakte enkele dagen gesloten. Toch wordt in de brief opgemerkt dat ‘hoewel er in de media veel aandacht was voor de aanval, dit niet heeft geresulteerd in concrete maatschappelijke ontwrichting binnen Nederland’. Wel heeft het een ‘serieuze impact’ gehad en waren volgens het NCSC vier Nederlandse bedrijven besmet. Volgens de staatssecretaris heeft het NCSC adequaat gewaarschuwd en geadviseerd over te treffen maatregelen naar aanleiding van de malware.

In de nader gewijzigde motie van de leden Hijink (SP) en Tellegen (VVD) van 13 juni jl. (Kamerstukken II 2016/17, 26643, nr. 474) is de regering reeds verzocht om in overleg te treden met maatschappelijke organisaties over de oprichting en vormgeving van een ‘Digital Trust Centre’ teneinde bedrijven en maatschappelijke organisaties te informeren, adviseren en concrete hulp en ondersteuning te bieden voor het verbeteren van cybersecurity. Dit centrum wordt vormgegeven. Door het kabinet wordt voor 2018 een budget van 26 miljoen euro vrijgemaakt. Het geld wordt besteed aan de oprichting van het Digital Trust Centre en aan de ‘verdere verhoging van de digitale weerbaarheid’ in Nederland.